Bolesti srca i krvnih sudova su već decenijama unazad vodeći uzrok obolevanja, radne nesposobnosti, izostajanja sa posla i prevremene smrtnosti (pre 65. godine) u razvijenim zemljama i u zemljama u razvoju. Na početku 20. veka od kardiovaskularnih bolesti umirao je tek svaki 10 stanovnik, da bi se na početku 21. veka, usled nove faze tzv. „epidemiološke tranzicije“, taj broj povećao za 30%.

Svake godine od kardiovaskularnih bolesti umre preko 17 miliona stanovnika. Koronorna bolest je naziv za grupu bolesti srca koje nastaju usled smanjenog protoka krvi kroz srčane (koronarne) arterije. Postoje dve koronarne arterije: desna koronarna arterija i leva koronarna arterija. Leva koronarna arterija se posle kratkog puta (2cm) račva na dve grane: prednju silaznu i crkumfleksnu granu. Leva i desna koronarna arterija izlaze iz aorte (najvećeg krvnog suda u ljudskom organizmu) snadbevaju srce krvlju tj. kiseonikom i hranljivim materijama, što je neophodno za normalan rad i funkcionisnje srca.

Koronarna bolest srca ili ishemijska bolest srca u 95% slučajeva nastaje usled ateroskleroze krvnih sudova. Ateroskleroza je prirodni proces koji počinje još u detinjstvu, a karakteriše ga stvaranje naslaga masti u krvnim sudovima. Nagomilavanjem masti u zidovima srčanih arterija, vremenom, uzrokuje njihovo suženje i smanjenje protoka krvi kroz njih. Srčani mišić (srce) ne dobija dovoljno kiseonika i hranljivih materija, te nastaju simptomi tzv. ishemijske bolesti srca. Značajnim suženjem smatra se ako je lumen koronarnih arterija smanjen za 50-70%, dok se preko 70% smatra teškim oblikom suženja. U početku se simptomi javljaju u naporu jer su tada potrebe srčnog mišića (miokarda) za kiseonikom veće, a ponuda mala. Daljim nagomilavanjem masti, arterija se sve više sužava i simptomi se javljaju i u mirovanju. Pored masti, plak sadrži i fibrozno (ožiljno) tkivo koje je po konzistenciji čvršće od masnog tkiva. Prema količini masnog i fibroznog tkiva aterosklerotski plak može biti stabilan i nestabilan. Stabilan plak ima više fibroznog tkiva, pa takav plak ređe puca. Često se u plak ugrađuju i soli kalcijuma. Nestabilan plak ima više masnog tkiva, pa je opasniji, često puca i na tom mestu se stvara tromb (ugrušak) koji zatvara koronarnu arteriju. Tako nastaje infarkt srca.U 5% slučajeva uzroci koronarne bolesti su neaterosklerotskog porekla. Relativno čest uzrok su koronarne anomalije ili “muscular bridge” (glavne srčane arterije su normalno smeštene na površini srca, dok kod ove anomalije deo srčane arterije ulazi dublje u srčani mišić i u toku kontrakcije (grčenja) srca se sužava. Drugi ređi uzroci su: koronarna disekcija: cepanje srčane arterije spontano ili usled traume, vaskulitis koronarnih arterija-zapaljenje zida koronarne arterije, hiperplazija intime: zadebljanje unutrašnjeg sloja zida koronarne arterije: nakon zračenja, transplantacije srca, metastaze u miokardu- kompresija koronarnih arterija ili infiltracija malignim tkivom itd.

koronake

Faktori rizika za koronarnu bolest su: godine života, povišene vrednosti masti, pušenje, krvni pritisak, fizička neaktivnost, šećerna bolest, infekcije, upotreba oralnih kontraceptivnih sredstava, bubrežna insuficijencija, alkohol i itd. Koronarna bolest manifestuje se kao: angina pectoris, infarkt srca, poremećaj srčanog ritma i provodjenja, asimptomatska koronarna bolest, srčana slabost i naprasna srčana smrt.Angina pectoris je najčešća manifestacija arterijske koronarne bolesti. To je sindrom koji se sastoji od napada bolova iza grudne kosti obično sa širenjem u levu ruku ili vrat i gušenja sa osećajem straha od smrti.

stent balonNastaje zbog nedovoljnog snabdevanja srca kiseonikom. Može da se javi u naporu ili u mirovanju, pa se prema tome deli na: stabilnu i nestabilnu anginu pectoris. Angina pectoris se dijagnostikuje pomoću: EKG u miru i u opterćenju, stres EHO testa, scintigrafije srca i koronografije. Terapija koronarne bolesti može se podeliti na: neinvazivnu (medikametoznu-lekovi) i invazivnu. Lekovi koji je koriste u terapiji koronarne bolesti srca: antiagregacioni lekovi, beta blokatori, nitrati, kalcijumski antagonisti, statini, ACE inhibitori, AT inhibitori.

U invazivnu terapiju spada: PTCA, ugradnja stenta i hiruška revaskularizacija. Perkutana transluminalna koronarna angioplastika (PTCA) se izvodi radi otvaranja zapušenih koronarnih arterija i obezbeđivanja protoka krvi u njima. Dva sata pre procedure pacijent uzima Aspirin ili clopidogrel (Plavix). Pacijent za vreme procedure ostaje budan što mu omogućava da prati uputstva lekara (da diše duboko ili zadrži dah itd). Specijalni kateter se plasira preko preponske ili arterije na ruci do srčanih krvnih sudova. Uz pomoć rentgena lekar može videti gde je mesto suženja koronarne arterije. Zatim se plasira žica vodič i preko nje balon do mesta suženja koronarne arterije, naduva se u trajanju od 1-2 minuta i na taj način pritiskajući okolno masno tkivo širi koronarnu arteriju i poboljšava protok krvi kroz nju. Nakon potpunog ispražnjenja balon se vraća preko katetera vodiča, a žica ostaje. Stenozirana regija se angiografski ponovo snimi i dokaže da li se povećala prohodnost krvnog suda, a time i uspeh procedure. Komplikacije u toku i neposredno nakon procedure: smrtnost je 0,25%, retko može biti potrebna hitna bypass operacija srca, rana okluzija (začepljenje), infarkt srca, komplikacije na krvnim sudovima. U slučaju težih suženja srčanog krvnog suda lekar može da se odluči za postavljanje (implantaciju) stenta. Stent je metalna cevčica koja se uvede do suženog ili zapušenog dela krvnog suda u toku hemodinamske obrade, a zatim se raširi naduvavanjem balona, te ostaje utisnut u unutrašnju stranu zida krvnog suda. Jednom plasirani stent zauvek ostaje u arteriji. Vremenom on urasta u zid krvnog suda podupirući ga.

infarkt

Hiruška revaskularizacija ili aortokoronarna bypass srca je operacija kojom se vrši premošćavanje suženih srčanih arterija pomoću venskih graftova tj. delića venskih krvnih sudova koji se uzimaju iz noge, ruke ili se koristi unutrašnja grudna arterija. Mortalitet (stopa smrtnosti) je u većim centrima mali (<1%) u bolesnika kod kojih srce nije jako oštećeno, a funkcija pluća, bubrega, jetre i drugih organa je uredna. Pošto se otvara grudni koš, oporavak traje nešto duže.

U cilju prevencije koronarne bolesti prvenstveno trebamo delovati na faktore rizika. Regulisanje povišenog krvnog pritiska, redukciju telesne težine, prestanak pušenja, prestnak konzumiranja alkohola, redovna terapija i kontrola šećerne i drugih bolesti. U mere prevencije spadaju i redovne poste lekaru, počevši već od 20 godine života (EKG, lipidni status i sl).